Chuỗi cung ứng khép kín từ nông trại đến cửa hàng
Hạ tầng mới hỗ trợ ngành thực phẩm Việt Nam
KAMEREO đang tối ưu hóa mạng lưới phân phối thực phẩm phức tạp tại Việt Nam, đồng thời triển khai toàn diện từ kho bãi, logistics đến phát triển nhãn hàng riêng (PB – Private Brand). Ông Taku Tanaka, người sáng lập công ty, chia sẻ về cơ chế vận hành phía sau hệ thống đang phục vụ 6.000 cửa hàng khách hàng, sự hợp tác với các hộ nông dân, cũng như tầm nhìn cho tương lai.
Sự kém hiệu quả trong việc thu mua nguyên liệu thực phẩm là động lực để khởi đầu
―― Ông có thể chia sẻ về bối cảnh thành lập KAMEREO không?
Tanaka: Năm 2015 tôi sang Việt Nam và làm việc với vai trò COO tại chuỗi pizza Pizza 4P’s. Trong quá trình đó, điều khiến tôi vất vả nhất là việc thu mua nguyên liệu thực phẩm. Hiện nay cũng vậy, tại Việt Nam vẫn chưa có nhà cung cấp nào chỉ cần đặt hàng một nơi là có thể giao nhiều loại nguyên liệu với chất lượng cao và đúng thời gian yêu cầu.
Vì vậy, để vận hành một cửa hàng, chúng tôi phải làm việc riêng lẻ với từ 70 đến 80 nhà cung cấp quy mô nhỏ khác nhau, khiến công tác quản lý gặp rất nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, các vấn đề như giao hàng chậm, thiếu hàng, giá cả thiếu minh bạch hay không xuất hóa đơn diễn ra thường xuyên như cơm bữa.
Với mong muốn giải quyết những bất tiện này tại hiện trường kinh doanh, vào tháng 6 năm 2018, tôi đã thành lập KAMEREO tại Tp.Hồ Chí Minh và phát triển một nền tảng B2B dành cho các nhà hàng, quán ăn.
―― Xin ông hãy nói cụ thể hơn.
Tanaka: Đây là một nền tảng kết nối giữa các nhà hàng và nhà cung cấp (hệ thống đặt hàng và nhận đơn hàng), cho phép khách hàng đặt mua nhiều loại sản phẩm, chủ yếu là thực phẩm, thông qua màn hình điện thoại thông minh hoặc máy tính. Sau khi nhận được đơn hàng, các nông hộ, nhà sản xuất thực phẩm và các đơn vị cung ứng khác sẽ tiến hành giao hàng.
Tuy nhiên, sau khoảng một năm vận hành, chúng tôi nhận ra rằng chỉ riêng hệ thống này không thể giải quyết tận gốc các vấn đề đang tồn tại. Những bất cập từ phía nhà cung cấp như giao hàng, kiểm soát chất lượng hay phát hành hóa đơn vẫn không được khắc phục. Đồng thời, chúng tôi cũng nhận thấy mô hình kinh doanh này có giới hạn về khả năng tăng trưởng.
Vì vậy, chúng tôi đi đến kết luận rằng nếu tự mình trở thành một nhà cung cấp theo mô hình full-stack, tức là trực tiếp quản lý hàng tồn kho và đảm nhiệm toàn bộ hoạt động logistics thì mới có thể cung cấp một dịch vụ thực sự đáng tin cậy cho khách hàng. Chính vì thế, vào tháng 7 năm 2019, chúng tôi đã thực hiện một sự chuyển đổi lớn trong mô hình kinh doanh của mình.
―― Vậy có nghĩa là công ty đã phải xây dựng cả hệ thống vận hành lẫn thị trường gần như từ con số không.
Tanaka: Ban đầu, chúng tôi phải kiên trì thực hiện rất nhiều công việc mang tính nền tảng. Đặc biệt trong việc thu mua rau củ, chúng tôi đã lập một điểm thu gom riêng tại Đà Lạt, vùng sản xuất rau lớn nhất cả nước và các nhân viên thu mua của công ty phải đi xe máy đến từng hộ nông dân để tìm kiếm đối tác.
Chúng tôi gặp gỡ trực tiếp các nông hộ và bắt đầu xây dựng lòng tin bằng cách mua thử một lượng nhỏ sản phẩm. Thông qua những giao dịch như vậy, mối quan hệ hợp tác dần được hình thành.
Ngoài ra, chúng tôi không ký hợp đồng ngay từ đầu mà sẽ đánh giá xem đối tác có thể duy trì chất lượng sản phẩm và thực hiện đúng cam kết hay không thông qua một thời gian giao dịch nhất định. Ví dụ, vào mùa khô khi thời tiết ổn định, hầu như nông dân nào cũng có thể trồng được rau chất lượng cao. Tuy nhiên, để biết một nông hộ thực sự có năng lực hay không thì cần cùng họ vượt qua cả mùa mưa, thời điểm việc canh tác trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Sau khi trải qua chu kỳ kéo dài hơn một năm như vậy, chúng tôi mới có thể yên tâm rằng: “Đây là nông hộ đáng tin cậy”, rồi mới đề nghị hợp tác theo hình thức nông nghiệp hợp đồng. Hiện nay, chúng tôi đang thu mua trực tiếp từ hơn 100 nông hộ đối tác đã được khai thác và xây dựng quan hệ. Khu vực thu mua cũng đã mở rộng từ Lâm Đồng sang Đắk Lắk, Đồng bằng sông Cửu Long, Long An và nhiều địa phương để cung ứng cho Tp.Hồ Chí Minh.
Việc cân đối cung – cầu cũng đòi hỏi nhiều công sức. Trước câu hỏi kiểu “con gà có trước hay quả trứng có trước” rằng nên ưu tiên tạo nhu cầu (người mua)hay nguồn cung (nông dân, nhà sản xuất) trước, chúng tôi đã lựa chọn tự tạo ra nhu cầu thị trường trước tiên.
Chẳng hạn, khi muốn phổ biến những loại rau đặc thù của Nhật Bản như lá tía tô (shiso) hay rau mizuna (cải Nhật), vốn chưa được lưu thông nhiều trên thị trường, chúng tôi chấp nhận tự mình gánh rủi ro tồn kho, đồng thời cam kết với nông dân rằng sẽ thu mua sản phẩm mỗi ngày. Nhờ vậy, họ có thể yên tâm sản xuất. Ban đầu, không phải lúc nào hàng hóa cũng bán hết, nhưng đội ngũ kinh doanh của chúng tôi đã trực tiếp đến các nhà hàng để giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm, từng bước tạo ra doanh số thực tế, từ đó hình thành một vòng tuần hoàn cung – cầu ổn định.
Nhờ những nỗ lực tích lũy như vậy, hiện nay chúng tôi đã có khoảng 6.000 khách hàng, chủ yếu tại Tp.Hồ Chí Minh và Hà Nội, bao gồm nhà hàng, cửa hàng bán lẻ, nhà máy và căn-tin trường học. Số lượng mặt hàng kinh doanh đã vượt 2.000 sản phẩm, bao gồm thực phẩm chế biến, đồ uống, gia vị và nhiều mặt hàng khác, riêng rau củ đã có khoảng 250 chủng loại.
Kiến tạo tương lai của hạ tầng cung ứng thực phẩm
―― Vào cuối năm 2025, đã hoàn thành và đưa vào hoạt động một kho hàng mới ( Fulfillment center – trung tâm hoàn tất đơn hàng) tại Tp.Hồ Chí Minh.
Tanaka: Trung tâm này có diện tích khu đất khoảng 5.000 m² và diện tích xây dựng khoảng 2.500 m², được chia thành 5 dải nhiệt độ khác nhau, từ đông lạnh, làm lạnh đến nhiệt độ thường. Nhờ đó, chúng tôi có thể thực hiện chuỗi cung ứng lạnh (cold chain) xuyên suốt từ nơi sản xuất đến khách hàng. Đồng thời, các công đoạn như phân loại, sơ chế và đóng gói rau củ cũng được thực hiện trong môi trường nhiệt độ phù hợp.
Vào sáng sớm mỗi ngày, khoảng 150 nhân viên giao hàng bằng xe máy (shipper) cùng nhiều xe tải sẽ bắt đầu công việc giao hàng. Họ đều là nhân viên chính thức của công ty. Hiện nay, tổng số nhân viên của chúng tôi đã vượt 400 người.
Chúng tôi cũng đã xây dựng một Fulfillment center (trung tâm hoàn tất đơn hàng) tại Hà Nội, nơi công ty mở rộng hoạt động vào cuối năm 2024. Trong tương lai, chúng tôi có kế hoạch xây dựng kho hàng thứ hai tại Tp.Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, với kỳ vọng hạ tầng giao thông sẽ tiếp tục được cải thiện trong thời gian tới, chúng tôi dự định xây dựng các kho vệ tinh quy mô nhỏ tại những đô thị lân cận như Bà Rịa Vũng Tàu. Hàng hóa sẽ được vận chuyển từ trung tâm Tp.Hồ Chí Minh đến các kho này, sau đó được chia nhỏ và phân phối đến từng khu vực địa phương.
―― Ông có thể chia sẻ về kế hoạch trong tương lai?
Tanaka: Trước hết, chúng tôi sẽ tiếp tục nâng cao tỷ lệ khai thác và hiệu quả hoạt động tại hai thị trường nền tảng hiện nay là Tp.Hồ Chí Minh và Hà Nội, đồng thời đặt mục tiêu đạt được lợi nhuận trong vòng hai năm tới.
Song song với đó, chúng tôi sẽ mở rộng hoạt động sang các vùng lân cận như Vũng Tàu và Phan Thiết, cũng như tiến sâu hơn vào khu vực miền Trung với các địa bàn như Đà Nẵng và Nha Trang.
Về sản phẩm, chúng tôi sẽ tập trung mở rộng danh mục hàng hóa mang thương hiệu riêng (PB – Private Brand), hiện đã có khoảng 100 mặt hàng. Một trong những nhóm sản phẩm trọng tâm là các mặt hàng vệ sinh như giấy tissue và nước rửa tay. Bằng cách đặt gia công trực tiếp tại nhà máy trong những giai đoạn công suất sản xuất giảm, thay vì thông qua các nhà phân phối trung gian, chúng tôi có thể cung cấp các sản phẩm chất lượng cao với giá thành thấp. Những sản phẩm này đang được các nhà hàng và cơ sở dịch vụ đón nhận tích cực, đồng thời cũng giúp nâng cao nhận diện thương hiệu KAMEREO.
Ngoài ra, chúng tôi còn có các sản phẩm như thịt bò và thịt gà đóng gói chân không, rau củ đã sơ chế hoặc được chuẩn bị sẵn cho chế biến. Tôi tin rằng các mặt hàng này sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh. Tại Nhật Bản, nhiều chuỗi nhà hàng đã sử dụng rộng rãi các loại rau củ cắt sẵn như vậy, và tôi cho rằng xu hướng này cũng sẽ dần phổ biến tại Việt Nam.
Thị trường phân phối thực phẩm của Việt Nam có quy mô rất lớn, nhưng theo tôi vẫn chưa xuất hiện một người chiến thắng thực sự. Nếu hỏi đối thủ cạnh tranh của chúng tôi là ai, thì đó chính là vô số tiểu thương đang hoạt động tại các chợ truyền thống. Việc xây dựng một mô hình kinh doanh giống như KAMEREO không hề đơn giản.
Phải phát triển mạng lưới nông dân và nhà hàng đối tác, xây dựng quy trình vận hành, thực hiện chuyển đổi số (DX), đầu tư kho bãi, tổ chức giao nhận, quản lý công nợ phải thu và phải trả, hơn nữa, số vốn đầu tư ban đầu là vô cùng lớn. Vì vậy mà đến nay chúng tôi vẫn chưa đạt được lợi nhuận (cười).
Chính vì thế, chúng tôi không theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn. Điều chúng tôi hướng tới là xây dựng một nền tảng hạ tầng cho ngành phân phối thực phẩm trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ tới. Mục tiêu của KAMEREO là trở thành nhà cung cấp thực phẩm số một tại Việt Nam – một doanh nghiệp được nông dân, nhà hàng và cả người tiêu dùng cuối cùng tin tưởng.
